Napoloen kontra świnie – Radziejówka – Mendówka folwarki książęce.

Radziejówka – Mendówka folwarki książęce.

 

Kolejne miejsca, z którymi chcemy Was wkrótce zapoznać, leżą dokładnie po przeciwnej stronie miasta niż poprzednie (Stachowa Kępa). Dokładniej rzecz ujmując, będziemy opisywać dwa miejsca mające tę samą wspólną cechę – należały do folwarków książęcych.

  1. Radziejówka.

Współcześnie żyjący tyszanin kojarzy tę nazwę z przystankiem autobusowym na osiedlu A, przy ulicy biskupa Burschego (tuż poniżej skrzyżowania przy McDonald’sie).

1

Skąd ta nazwa? Jest to nazwa odimienna, tzn. utworzona od imienia lub nazwiska. Nie mamy żadnych przekazów historycznych mówiących wprost o osobie o takim imieniu mieszkającej w Tychach, możemy jedynie się domyślać, iż teren ten dzierżawił lub na nim po prostu gospodarzył niejaki Radziej. Inną postacią, która może się kojarzyć z tą nazwą jest Paul von Radziewski – naczelnik gminy Tychy od 1895 r. do swojej śmierci w 1902 r.

2
Na Radziejówce można wciąż odnaleźć interesujący artefakt kultury sakralnej: najstarszy w Tychach kamienny krzyż. Ludwik Musioł w monografii Tychów z 1939 roku wymieniając tyskie krzyże i kapliczki pisze: „Wreszcie wymienić tu należy przeszło 200 lat mający krzyż przydrożny na gruncie folwarku książęcego, tzn. Radziejówki przy ulicy Nowokościelnej. Widnieje na nim rok 1730. Według opowiadań miejscowej ludności odprawiono na miejscu tym mszę polową dla wojsk napoleońskich idących na Moskwę w roku 1812”.

Kapliczka 1Kapliczka 2

Data umieszczona współcześnie na kapliczce (nie jest to krzyż jak pisał L. Musioł) to rok 1760. Nie jesteśmy dzisiaj w stanie ustalić, która z dat jest właściwa, jako rok powstania tego obiektu. Informację o tej kapliczce podaje M. Lipok-Bierwiaczonek w książce z cyklu „Śląskie prace etnograficzne – Ziemia Pszczyńska” z 2007 r. „Figura jest prawdopodobnie fundacją pańską, stanęła, bowiem na gruncie folwarku zwanego Radziejówką. Może fundatorem był zarządca folwarku?

 Radziejówka 1

Obok wspomnianej kapliczki znajduje się bardzo stare gospodarstwo. Można domniemywać, iż ten budynek pochodzący z XIX wieku stoi w miejscu dawnych budynków folwarcznych. Do tego folwarku należały również pola na północ od ul. Mikołowskiej, ciągnące się aż do tzw. Koźliny. Teren dawnego folwarku książęcego rozciągał się pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Nowokościelną i Damrota, od wschodu ograniczony ulicą Burschego.

 Plan

  1. Mendówka.

 

Bardzo podobnie jak w poprzednim przypadku, nazwa tego skrawka miasta jest odimienna. Cytowany wcześniej L. Musioł wymienia nazwę „Mendówka” w kontekście dawnego nazewnictwa terenowego.

Granice Mendówki wyznaczał potok tyski oraz jego południowa odnoga.
W okolicy dzisiejszego wjazdu na osiedle A od strony ul. B. Burschego, znajdowała się przed wojną świniarnia, będąca własnością księcia pszczyńskiego. W książce „Dawno temu w Starych Tychach” B. Prejsa Alfons Wieczorek, mieszkający nieopodal wspomina: ”pamiętam, że z tego powodu w ciepłe dni roznosił się po okolicy trudny do zniesienia odór…

 3

W żadnej z dostępnych autorom publikacji nie udało się odnaleźć informacji mówiących coś więcej o konkretnej funkcji w/w folwarków. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa przyjąć, iż Radziejówka to były orne pola, ewentualnie łąki. Na terenie Mendówki, poza uprawą pól i łąk trzymano również zwierzęta hodowlane, czego dowodem jest istnienie w I połowie XX wieku świniarni
Radziejówka istnieje do dziś, bardziej zabudowana, podzielona na nowe prywatne działki. Mendówka całkowicie zniknęła z krajobrazu i świadomości mieszkańców miasta.

Na jej dawnych łąkach rozpościera się dzisiaj osiedle A.

 Widok

 

Zdjęcie: Zabudowania świniarni w centralnej części zdjęcia. Zdjęcie wykonane z wieży kościelnej kościoła pw św. Marii Magdaleny pomiędzy 1930–34 r. [7]. Autor nieznany.

Wojciech Walter

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *